Найзағай мен күн күркіреуі бір мезгілде пайда болады, бірақ біз оларды әртүрлі уақытта қабылдаймыз. Себебі жарықтың таралу жылдамдығы дыбыстан көп есе артық: жарық секундына шамамен 300 000 километр жүрсе, дыбыс ауада секундына шамамен 340 метр жүреді. Сондықтан найзағайды көргеннен кейін күркіреуді сәл кешігіп естиміз. Осы кідіріс бойынша разрядтың қашықтығын бағалауға болады: кідіріс секундтарының санын үшке бөлсек, шамамен километрмен өлшенген қашықтық шығады. Мысалы, жарқыл мен күркіреу арасында 12 секунд өтсе, разряд шамамен 4 километр жерде болған. Бұл әдіс дәл өлшемге емес, жуықтап бағалауға арналған. Күркіреудің естілуі жер бедеріне де байланысты: таулы жерде жаңғырық оны ұзартады. Найзағайдың жақындап келе жатқанын кідіріс қысқарғаннан байқауға болады. Егер кідіріс 30 секундтан аз болса, ашық жерде болу қауіпті деп есептеледі, өйткені разряд 10 километр қашықтықта да адамға жете алады. Қауіпті кезеңнің аяқталғанын күркіреудің соңғы дыбысынан кейін 30 минут өткенде жариялау ұсынылады. Сондықтан найзағайдан сақтану ережелері қашықтықты дұрыс бағалаудан басталады. Ал разряд 20–25 километрден алыс болса, оның күркіреуі естілмейді: дыбыс жолда сейіліп кетеді.
Жарқыл мен күркіреу арасында 15 секунд өтті. Дыбыстың ауадағы жылдамдығы 340 м/с екенін тікелей қолданып есептегенде шығатын қашықтық мәтіндегі «үшке бөлу» әдісімен алынған қашықтықтан неше метрге өзгеше?
Дұрыс жауабы мен түсіндірмесі
Жауабы: 100
Тікелей есеп: 340·15 = 5100 м; мәтіндегі әдіс: 15 : 3 = 5 км = 5000 м. Айырма 100 м, яғни әдіс жуық бағалауға арналған.
«Табиғат құбылыстары» тақырыбынан тағы
- Мәтіндегі мысал бойынша инверсия күндері әр 100 метр биіктікке көтерілгенде температура орта есеппен қалай өзг...
- Дала жұмысшысы жарқылдан кейін 27 секундтан соң күркіреуді естіді. Мәтінге сәйкес оның дұрыс әрекеті қайсы?
- Күркіреу ең соңғы рет 14:10-да естілді. Мәтіндегі ұсыныс бойынша қауіп аяқталды деп жариялауға болатын ең ерте...
- Төмендегі жағдайлардың қайсысында тау аралық қазаншұңқыр түбінде инверсия пайда болу мүмкіндігі ең жоғары?
- Бақылаушы бірінен соң бірі жарқыл мен күркіреу арасындағы кідірістерді 24, 18 және 12 секунд деп тіркеді. Бұл...
- Жарқыл мен күркіреу арасында 21 секунд өтсе, мәтіндегі әдіспен есептегенде разряд шамамен қанша қашықтықта бол...
- Мәтін бойынша қазаншұңқырдағы қалалар мен тау бөктеріндегі елді мекендер арасындағы ауа ластануы айырмашылығын...