Температуралық инверсия — биіктеген сайын ауа температурасы төмендейді деген әдеттегі заңдылықтың бұзылуы. Тау аралық қазаншұңқырларда түнде беткейлерден салқын ауа төмен ағып, түбіне жиналады да, жылырақ ауаны жоғары ығыстырады. Нәтижесінде қазаншұңқырдың түбі беткейдің жоғарғы бөлігінен суық болады. Желсіз, ашық түндерде бұл құбылыс күшейеді, ал бұлтты немесе желді ауа райында әлсірейді, өйткені ауа араласып кетеді. Инверсия кезінде түтін мен шаң жоғары көтеріле алмай, жер бетіне жақын қабатта жиналады. Сондықтан қыста қазаншұңқырда орналасқан қалаларда ауаның ластануы тау бөктеріндегі елді мекендерге қарағанда жиі байқалады. Мысалы, бір аймақта түбі мен беткейдің жоғарғы бөлігінің арасы 600 метр болатын қазаншұңқырда инверсия күндері түбіндегі температура −18 °C, ал беткейдің жоғарғы бөлігінде −9 °C болған.
Мәтіндегі мысал бойынша инверсия күндері әр 100 метр биіктікке көтерілгенде температура орта есеппен қалай өзгерген?
Дұрыс жауабы мен түсіндірмесі
Жауабы: 1,5 °C-қа жоғарылаған
Айырма −9 − (−18) = 9 °C, ол 600 м-ге тиесілі, яғни әр 100 м-ге 1,5 °C-қа жылырақ. 0,6 °C — әдеттегі төмендеу.
«Табиғат құбылыстары» тақырыбынан тағы
- Бақылаушы бірінен соң бірі жарқыл мен күркіреу арасындағы кідірістерді 24, 18 және 12 секунд деп тіркеді. Бұл...
- Мәтін бойынша қазаншұңқырдағы қалалар мен тау бөктеріндегі елді мекендер арасындағы ауа ластануы айырмашылығын...
- Күркіреу ең соңғы рет 14:10-да естілді. Мәтіндегі ұсыныс бойынша қауіп аяқталды деп жариялауға болатын ең ерте...
- Жарқыл мен күркіреу арасында 15 секунд өтті. Дыбыстың ауадағы жылдамдығы 340 м/с екенін тікелей қолданып есепт...
- Жарқыл мен күркіреу арасында 21 секунд өтсе, мәтіндегі әдіспен есептегенде разряд шамамен қанша қашықтықта бол...
- Төмендегі жағдайлардың қайсысында тау аралық қазаншұңқыр түбінде инверсия пайда болу мүмкіндігі ең жоғары?
- Дала жұмысшысы жарқылдан кейін 27 секундтан соң күркіреуді естіді. Мәтінге сәйкес оның дұрыс әрекеті қайсы?