ҰБТ 2027 спецификациясы: құрылымы, пәндер және бағалау
Мәліметтер Ұлттық тестілеу орталығының соңғы ресми спецификациясы негізінде берілген. ҰБТ 2027-ге өзгерістер жарияланса, бет жаңартылады.
Қысқаша жауап: 2027 жылы ҰБТ бес пәннен құралады: үшеуі міндетті (Қазақстан тарихы, оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық), екеуі бейіндік. Талапкер 240 минут ішінде 120 тапсырма орындайды, ал жинауға болатын ең жоғары нәтиже — 140 балл. Міндетті бөлім 40 балл, екі бейіндік пән қосылып 100 балл береді.
ҰБТ 2027 негізгі көрсеткіштері
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Пәндер саны | 5: міндетті үш пән және екі бейіндік пән |
| Тапсырмалардың жалпы саны | 120 |
| Ең жоғары балл | 140 |
| Тестілеу уақыты | 240 минут (4 сағат) |
| Міндетті пәндер | 40 тапсырма, 40 балл |
| Бейіндік пәндер | 80 тапсырма, 100 балл |
| Бір бейіндік пән | 40 тапсырма, 50 балл |
| Тапсырма форматтары | 4 түрі |
| Қиындық деңгейлері | A — 50%, B — 30%, C — 20% |
ҰБТ 2027 құрылымы
Тест екі бөліктен тұрады деп қарастыруға болады: барлық талапкерге ортақ міндетті пәндер және таңдалған білім беру бағдарламасына байланысты бейіндік пәндер.
| Пән | Тапсырма | Ең жоғары балл | Жауап беру форматы |
|---|---|---|---|
| Қазақстан тарихы | 20 | 20 | Жеке және контекстік сұрақтар, бір дұрыс жауап |
| Оқу сауаттылығы | 10 | 10 | Мәтін бойынша бір дұрыс жауап |
| Математикалық сауаттылық | 10 | 10 | Бір дұрыс жауап |
| Бірінші бейіндік пән | 40 | 50 | Төрт формат аралас |
| Екінші бейіндік пән | 40 | 50 | Төрт формат аралас |
| Жиыны | 120 | 140 |
Есте ұстауға ыңғайлы екі теңдік:
- тапсырмалар бойынша: 40 (міндетті) + 80 (бейіндік) = 120
- балл бойынша: 40 (міндетті) + 100 (бейіндік) = 140
Міндетті пәндер
Міндетті үш пәннің әр тапсырмасында бір ғана дұрыс жауап бар және ол 1 баллмен бағаланады. Сондықтан бұл бөлімде тапсырма саны мен балл саны бірдей: 40 тапсырма — 40 балл.
Қазақстан тарихы: 20 тапсырма, 20 балл
| Бөлік | Тапсырма | Балл |
|---|---|---|
| Жеке сұрақтар | 10 | 10 |
| 1-контекст бойынша сұрақтар | 5 | 5 |
| 2-контекст бойынша сұрақтар | 5 | 5 |
| Жиыны | 20 | 20 |
Жеке сұрақтар. Пәннің алғашқы 10 тапсырмасы бір-бірімен байланыссыз жеке сұрақтар. Әрқайсысына бірнеше жауап нұсқасы беріледі, талапкер солардың ішінен жалғыз дұрысын белгілейді. Үлгі:
Қазақ хандығының құрылуы қай ғасырға жатады?
- XIV ғасыр
- XV ғасыр
- XVI ғасыр
- XVII ғасыр
Контекстік сұрақтар. Қалған 10 тапсырма екі контекстке бөлінеді, әр контекстке 5 сұрақтан келеді. Контекст тарихи мәтін, тарихи құжат, тарихи тұлға туралы мәлімет, тарихи оқиғаның сипаттамасы, карта, кесте, сурет немесе схема түрінде берілуі мүмкін.
Мұндай сұрақтар тарихи ақпаратты түсініп, талдап, одан қорытынды шығара білуді тексереді. Талапкерден, мысалы, мыналар сұралуы мүмкін:
- тарихи тұлғаны немесе құжат авторын анықтау;
- оқиға болған кезеңді табу;
- оқиғаның себебі мен салдарын көрсету;
- оның тарихи маңызын бағалау;
- картадан аумақты табу.
Контекстік сұрақтың да тек бір дұрыс жауабы болады.
Оқу сауаттылығы: 10 тапсырма, 10 балл
Бұл бөлім мәтінді оқып түсіну, салыстыру, талдау және қорытынды жасау дағдысын өлшейді. Талапкерге 3 мәтін беріледі, әр келесі мәтін алдыңғысынан ұзынырақ әрі күрделірек.
| Мәтін | Көлемі (шамамен) | Сұрақ | Не тексеріледі |
|---|---|---|---|
| 1-мәтін | 60–100 сөз | 2 | Мәтіннен нақты дерек табу, негізгі ойды анықтау, кейіпкер әрекетін түсіну |
| 2-мәтін | 100–150 сөз | 3 | Мәтін мақсаты, автор көзқарасы, ақпаратты салыстыру, себеп-салдар байланысы |
| 3-мәтін | 150–350 сөз | 5 | Негізгі және қосымша ақпаратты ажырату, автор идеясы, мәтінге сүйеніп қорытынды жасау, пікірлерді салыстыру, астарлы мағынаны түсіну, тұжырымның мәтінге сәйкестігін анықтау |
| Жиыны | 10 |
Үшінші мәтіннің көлемі де, мазмұны да күрделірек болуы мүмкін. Оқу сауаттылығындағы барлық сұрақ бір дұрыс жауапты таңдауға құрылған.
Математикалық сауаттылық: 10 тапсырма, 10 балл
Бұл бөлімде математиканы күнделікті өмірде қолдана білу тексеріледі. 10 тапсырманың әрқайсысында бірнеше жауап нұсқасы беріліп, біреуі ғана дұрыс болады.
Кездесуі мүмкін тақырыптар:
| Бағыт | Тақырыптар |
|---|---|
| Сандар мен есептеу | сандар және сандық өрнектер, пайыз, пропорция, бөлшектер, тізбектер мен заңдылықтар |
| Деректермен жұмыс | орташа мән, статистикалық мәліметтер, ықтималдық, кестелер, диаграммалар, графиктер |
| Геометрия | геометриялық фигуралар, аудан және көлем |
| Қолданбалы есептер | қозғалыс есептері, уақыт пен қашықтық, ақшаға байланысты есептер, логикалық есептер |
Есептер көбіне тұрмыстағы жағдаяттан алынады: дүкендегі жеңілдікті немесе бағаның өзгерісін есептеу, отбасы бюджетін шығару, жолға кететін уақытты анықтау, бөлменің ауданын табу, диаграммадағы деректерді талдау, статистикалық көрсеткіштерді салыстыру. Мұндай тапсырмада шартты дұрыс оқып, керек мәліметті іріктеп алу және шешудің тиімді жолын табу маңызды.
Бейіндік пәндер және тапсырма түрлері
Талапкер өзі таңдаған білім беру бағдарламасына сәйкес келетін 2 бейіндік пән тапсырады. Қай пәндер бірге тапсырылатынын бейіндік пәндер жұптары бетінен қарауға болады.
Әр бейіндік пәнде 40 тапсырма бар және одан ең көбі 50 балл жинауға болады. Екі пән бірге 80 тапсырма және 100 балл құрайды. Бір пәннің ішкі құрамы:
| Формат | Тапсырма | Бір тапсырмаға ең көбі | Жиыны |
|---|---|---|---|
| Бір дұрыс жауапты таңдау | 25 | 1 балл | 25 |
| Контекст бойынша бір дұрыс жауапты таңдау | 5 | 1 балл | 5 |
| Сәйкестікті анықтау | 5 | 2 балл | 10 |
| Бір немесе бірнеше дұрыс жауапты таңдау | 5 | 2 балл | 10 |
| Жиыны | 40 | 50 |
Бір дұрыс жауапты таңдау (25 тапсырма)
Бейіндік пәннің негізгі бөлігі осы формат. Берілген нұсқалардың біреуі ғана дұрыс. Бұл бөлімнен ең көбі 25 балл алуға болады. Үлгі:
Квадрат теңдеудің дискриминанты қай формуламен табылады?
D = b² - 4acD = b² + 4acD = 2b - 4acD = a² - 4bc
Контекстік тапсырмалар (5 тапсырма)
Алдымен контекст беріледі, содан кейін соған қатысты бірнеше сұрақ қойылады. Әр сұрақта бір дұрыс жауап болады. Контекст ретінде мәтін, есептің шарты, кесте, график, диаграмма, карта, сурет, схема, тәжірибе нәтижесі, бағдарламалық код немесе ғылыми ақпарат ұсынылуы мүмкін.
Бұл формат ақпаратты түсіну, берілген мәліметтерді талдау, бірнеше деректі өзара байланыстыру, формуланы нақты жағдайға қолдану және қорытынды жасау дағдыларын тексереді. Ең көбі 5 балл береді.
Сәйкестікті анықтау (5 тапсырма)
Сол жақтағы элементтердің әрқайсысына оң жақтан сәйкес жауапты табу керек. Үлгі:
| № | Ғалым | Жаңалығы |
|---|---|---|
| 1 | Ньютон | A. Периодтық заң |
| 2 | Менделеев | B. Бүкіләлемдік тартылыс заңы |
Мұнда әр ғалымды өз жаңалығымен жұптастыру талап етіледі. Сәйкестік тапсырмалары ұғым мен анықтаманы, тұлға мен оқиғаны, формула мен шаманы, функция мен графикті, мемлекет пен астананы, химиялық реакция мен оның өнімін жұптастыру үшін қолданылуы мүмкін.
Бір немесе бірнеше дұрыс жауапты таңдау (5 тапсырма)
Бұл форматта дұрыс жауап біреу ғана емес, бірнешеу болуы мүмкін, сондықтан талапкер дұрыс нұсқалардың бәрін белгілеуі керек. Үлгі:
Квадрат теңдеуді шешу үшін қолданылатын тәсілдерді белгілеңіз.
- дискриминант арқылы шешу
- Виет теоремасын қолдану
- көбейткіштерге жіктеу
- пропорция құру
- медиананы есептеу
Балл қалай есептеледі
Міндетті пәндерде және бейіндік пәннің алғашқы екі форматында әр тапсырма 1 баллдан бағаланады. Ал сәйкестік және бірнеше жауапты тапсырмалар 2 баллдан бағаланады. Бейіндік пәннен 40 тапсырмаға 50 балл берілетіні осыдан:
25 + 5 + 10 + 10 = 50 балл, екі бейіндік пән бойынша 50 + 50 = 100 балл.
| Формат | Толық дұрыс | Ішінара дұрыс | Қате |
|---|---|---|---|
| Міндетті пәндердің тапсырмалары | 1 балл | — | — |
| Бір дұрыс жауап (бейіндік пәннің 25 тапсырмасы) | 1 балл | — | 0 балл (жауап берілмесе де 0) |
| Контекстік тапсырма | 1 балл | — | 0 балл |
| Сәйкестікті анықтау | 2 балл | бағалау ережесіне сәйкес ішінара балл берілуі мүмкін | — |
| Бір немесе бірнеше дұрыс жауап | 2 балл: барлық дұрыс жауап белгіленіп, артық қате нұсқа таңдалмаса | 1 балл берілуі мүмкін: жауаптың бір бөлігі ғана дұрыс болса немесе бір артық нұсқа белгіленсе | екі не одан көп қате нұсқа белгіленсе, 0 балл қойылуы мүмкін |
Екі форматтағы 2 баллдық тапсырмалар бір пәнде 5 + 5 = 10 тапсырма болғанымен, олар 20 балл береді. Өз нәтижеңізді пәндер бойынша жылдам шығару үшін ҰБТ балл калькуляторын пайдаланыңыз.
Уақыт
ҰБТ-ға 240 минут, яғни 4 сағат беріледі. Осы уақыт ішінде міндетті және бейіндік пәндердің барлық 120 тапсырмасын орындау керек. Уақытты қалай бөлетініңізді алдын ала тексеру үшін толық пробный тестті нақты ҰБТ форматында тапсырып көруге болады.
Тапсырмалардың қиындық деңгейі
ҰБТ тапсырмалары күрделілігіне қарай үш деңгейге бөлінеді.
| Деңгей | Сипаты | Үлесі | Не талап етіледі |
|---|---|---|---|
| A | Базалық | 50% | Негізгі білім мен қарапайым дағды: анықтаманы білу, қарапайым формуланы қолдану, негізгі датаны анықтау, тікелей есептеу |
| B | Орташа | 30% | Бірнеше қадамды әрекет: екі формуланы қатар қолдану, ақпаратты салыстыру, себеп-салдар байланысын анықтау, аралық нәтижені табу, білімді өзгерген жағдайда қолдану |
| C | Жоғары | 20% | Күрделі талдау: бірнеше тақырыпты байланыстыру, күрделі есепті кезең-кезеңімен шығару, жасырын заңдылықты табу, ақпаратқа сүйеніп қорытынды жасау, білімді стандартты емес жағдайда қолдану |
Әр форматқа және әр деңгейдегі сұрақтарға үйрену үшін тегін ҰБТ тренажерін қолдануға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҰБТ 2027-да неше тапсырма болады?
Барлығы 120 тапсырма: Қазақстан тарихынан 20, оқу сауаттылығынан 10, математикалық сауаттылықтан 10 және екі бейіндік пәннің әрқайсысынан 40.
ҰБТ-дан ең көбі неше балл жинауға болады?
140 балл. Оның 40-ы міндетті пәндерден, 100-і екі бейіндік пәннен.
ҰБТ қанша уақытқа созылады?
Тестілеуге 240 минут, яғни 4 сағат беріледі.
Неге бейіндік пәнде 40 тапсырма бола тұра 50 балл беріледі?
Себебі 10 тапсырма (5 сәйкестік және 5 бірнеше жауапты тапсырма) 1 баллдан емес, 2 баллдан бағаланады: 25 + 5 + 10 + 10 = 50.
Бірнеше дұрыс жауапты тапсырмада артық нұсқа белгілесем, балл жойыла ма?
Бір артық нұсқа белгіленсе, бағалау ережесіне сәйкес 1 балл берілуі мүмкін. Екі не одан көп қате нұсқа белгіленсе, 0 балл қойылуы мүмкін. Толық 2 балл тек барлық дұрыс жауап белгіленіп, артық қате таңдалмағанда беріледі.
Оқу сауаттылығында неше мәтін болады?
Үш мәтін беріледі: шамамен 60–100 сөздік мәтінге 2 сұрақ, 100–150 сөздік мәтінге 3 сұрақ, 150–350 сөздік мәтінге 5 сұрақ.
ҰБТ-да тапсырманың қандай түрлері бар?
Төрт түрі бар: бір дұрыс жауапты таңдау, контекст бойынша бір дұрыс жауапты таңдау, сәйкестікті анықтау және бір немесе бірнеше дұрыс жауапты таңдау.
Ресми ақпарат көздері
- Ұлттық тестілеу орталығы: https://testcenter.kz/
- Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі: https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/
- «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі: https://adilet.zan.kz/