Сынақ тапсыру
Оқу сауаттылығы · ҰБТ сұрағы №16446
Найзағай мен күн күркіреуі бір мезгілде пайда болады, бірақ біз оларды әртүрлі уақытта қабылдаймыз. Себебі жарықтың таралу жылдамдығы дыбыстан көп есе артық: жарық секундына шамамен 300 000 километр жүрсе, дыбыс ауада секундына шамамен 340 метр жүреді. Сондықтан найзағайды көргеннен кейін күркіреуді сәл кешігіп естиміз. Осы кідіріс бойынша разрядтың қашықтығын бағалауға болады: кідіріс секундтарының санын үшке бөлсек, шамамен километрмен өлшенген қашықтық шығады. Мысалы, жарқыл мен күркіреу арасында 12 секунд өтсе, разряд шамамен 4 километр жерде болған. Бұл әдіс дәл өлшемге емес, жуықтап бағалауға арналған. Күркіреудің естілуі жер бедеріне де байланысты: таулы жерде жаңғырық оны ұзартады. Найзағайдың жақындап келе жатқанын кідіріс қысқарғаннан байқауға болады. Егер кідіріс 30 секундтан аз болса, ашық жерде болу қауіпті деп есептеледі, өйткені разряд 10 километр қашықтықта да адамға жете алады. Қауіпті кезеңнің аяқталғанын күркіреудің соңғы дыбысынан кейін 30 минут өткенде жариялау ұсынылады. Сондықтан найзағайдан сақтану ережелері қашықтықты дұрыс бағалаудан басталады. Ал разряд 20–25 километрден алыс болса, оның күркіреуі естілмейді: дыбыс жолда сейіліп кетеді.

Бақылаушы бірінен соң бірі жарқыл мен күркіреу арасындағы кідірістерді 24, 18 және 12 секунд деп тіркеді. Бұл нені білдіреді?

Дұрыс жауабы мен түсіндірмесі
Жауабы: Найзағай жақындап келеді, соңғы өлшемде разряд шамамен 4 километрде

Кідіріс қысқарған сайын найзағай жақындайды; соңғы кідіріс 12 с, 12 : 3 = 4 км.

Осы тақырып бойынша тегін жаттығуҰБТ форматындағы пробныйды тапсыру

«Табиғат құбылыстары» тақырыбынан тағы